12 szybkich, wigilijnych dań z Podlasia i tradycje wigilijne na świecie

zlobek2

Bożonarodzeniowy, krakowski żłóbek zaprezentowany w paryskiej Katedrze Notre Dame, obecnie w Zielonej Górze

Wigilijne przygotowania przed nami, tymczasem więc pomyślałam, by przedstawić co się je podczas tego niezwykle ważnego dla katolików wieczoru w innych krajach, jak też na Podlasiu.

Na początek zacznijmy od świątecznego przystrojenia stołu.

stol wigilijny 2b

stol wigilijny 1

Natomiast poniżej moje 12 propozycji na (w większości szybkie), smaczne i zdrowe dania wigilijne z kuchni podlaskiej:

 

  1. Barszcz czerwony

barszcz czerwony wigilijny

Paszteciki z kapustą i grzybami do barszczu oraz pierogi z kapustą i grzybami robię z tych samych składników i w jednym czasie. Co więcej, można je zrobić kilka, a nawet kilkanaście dni przed Wigilią. Pozwala to na lepszą organizację wigilijnych przygotowań i „nie męczy” tak mocno.

2. Paszteciki z kapustą i grzybami do barszczu

paszteciki

3. Pierogi z kapustą i grzybami

pierogi

4. Bigos z kiszonej kapusty

Bigos wigilijny przyrządzam z dużą ilością suszonych grzybów i przypraw, które dodaje już na początku gotowania kapusty. Najlepiej go zrobić 2 dni przed Wigilią, ponieważ bigos ma to do siebie, że im dłużej stoi, tym jest pyszniejszy.

Jeśli zaś chodzi o historię bigosu, w kuchni podlaskiej, to językoznawcy uważają, że wyraz „bigos” zapożyczyliśmy z niemieckiego „Bieguss”, oznaczającego „sos”.

Sam Adam Mickiewicz w „Panu Tadeuszu” pisał o bigosie następująco:

„[…] Potrawą nie lada jest bigos, bo się z jarzyn dobrych sztucznie składa.

Bierze się doń siekana, kwaszona kapusta, która wedle przysłowia, sama idzie w usta;

Zamknięta w kotle, łonem wilgotnym okrywa

Wyszukanego cząstki najlepsze mięsiwa;

I praży się, aż ogień wszystkie z niej wyciśnie

Soki żywne, aż z brzegów naczynia war pryśnie.”

bigos z grzybami

5.Kutia

Kutia, po podlasku „kucia”, do Polski dotarła z Dalekiego Wschodu przez Rosję i Litwę. Z kucią łączy się instytucja pokącia, czyli poczesnego miejsca w rogu izby, przy stole, gdzie w Wigilię stawiają na Podlasiu miskę z kucią właśnie. Jest to miejsce zaszczytne, zarezerwowane dla najstarszych i czcigodnych gości.

Dodatkiem do kuci podczas Wigilii był kisiel owsiany, przyrządzany z rzadko rozczynionej mąki owsianej, przecedzonej i gotowanej. Po wylaniu do naczynia i wystygnięciu wywar zamieniał się w galaretę, którą krojono w duże kawałki i polewano mlekiem makowym, czyli osłodzonym sokiem z utartego maku.

kutia podlaska2

6. Pieczony szczupak

Danie, które po prostu samo piecze się w piekarniku…

pieczony szczupak www

7. Śledzie szwagierki

To propozycja na śledzia w sosie pomidorowym.

sledzie szwagierki www

8. Sałatka śledziowa z młodym koperkiem

Tradycyjna sałatka, która dotarła na Podlasie z Łotwy.

salatka sledziowa z mlodym koperkiem

9. Karp po żydowsku na zimno

Ta potrawa to pozostałość po niepowtarzalnym, już nieistniejącym na wpół żydowskim Białymstoku. Przez nasze babcie, kojarzona jest z zalegającą, piątkową ciszą i szabasowymi świecami w oknach, którym towarzyszył zapach karpia „po żydowsku” w szarym, cebulowym, słodko-pieprznym sosie, wydobywający się nawet z najskromniejszych izdebek. I choć miasto nie ma już tego dawnego kolorytu, potrawa ta weszła do podlaskiego, tradycyjnego menu.

karp po zydowsku na zimno

A tak przy okazji, podobno łuska karpia przynosi szczęście jeśli się ją zatrzyma i będzie nosić w portfelu przez cały rok!

10. Ryba po grecku w panierce z pestek słonecznika

ryba po grecku2

11. Śledź z grzybami, marchwią i cebulą na bulionie grzybowym

sledz

12. a do picia – kompot z suszu – Gruszewnik

kompot z suszu

 

A po Pasterce, proponuję małe co nieco dla wszystkich niespełnionych, wigilijnych łasuchów:

Sernik z makiem bez sera… nieskromnie pyszny

serniko makowiec www

Jak zaś świętuje się na świecie?

 

Wigilia w Armenii

Apostolski Kościół Ormiański obchodzi Wigilię 6 stycznia. W tym dniu również obchodzi Epifanię, czyli Objawienie Pańskie, potocznie nazywane Świętem Trzech Króli.

Niektórzy Ormianie poszczą przez tydzień przed Bożym Narodzeniem, zapewne dlatego ich dania wigilijne są dość lekkie. Wigilijny posiłek nazywany jest khetum. Składa się on z ryżu, ryb, neviku (zielonej boćwiny i ciecierzycy) oraz jogurtu/zupy z pszenicy o nazwie tanabur. Je się także desery, na które składają się suszone owoce i orzechy, a także rojik (całe łuskane orzechy włoskie w winogronowej galaretce mocowane na sznureczku).

Wigilia w Austrii

W Austrii wiele austriackich miast ma Świąteczne Festyny. Mają one miejsce od końca listopada do początku grudnia. Sprzedaje się podczas nich świąteczne dekoracje, jedzenie (jak na przykłąd piernik) oraz glühwein (słodkie, grzane wino). Miasta jak Wideń, Innsbruk i Salzburg mają największe świąteczne festyny i właśnie tam ludzie z całego świata przyjeżdżają w tym czasie.

Austriacy rozpoczynają Święta kolacją wigilijną około godziny 16.00, przed którą zapalają świąteczną choinkę i śpiewają kolendy (najbardziej popularną kolendą jest Cicha Noc, napisana w Austrii w 1818 roku). Główne świąteczne potrawy to najczęściej ‚Gebackener Karpfen’ (pieczony karp) jako danie główne. Chociaż ‚Weihnachtsgans’ (pieczona gęś) i pieczony indyk są coraz bardziej popularne. Na deser podawane są: czekolada, tort morelowy ‚Sachertorte’ i austriackie świąteczne ciasteczka ‚Weihnachtsbaeckerei’.

Wigilia w Belgii

Wigilię Belgowie zaczynają od napoju (aperitifu) i przekąsek złożonych z owoców morza i faszerowanego indyka. Ulubionym deserem jest ciasto świąteczne – czekoladowa bożonarodzeniowa rolada z kremem. Bardzo popularne jest też ciasto lodowe. Na danie główne, jada się dania zawierające dziczyznę i owoce morza, ale popularne są także indyk i kurczak. Obowiązkowym dodatkiem natomiast w daniu głównym są ziemniaczane krokiety.

Wigilia w Kanadzie

Kanada jest ogromnym krajem, wielu kultur i tradycji świątecznych. Wiele rodzin o francuskim pochodzeniu przygotowuje ogromne przyjęcia na Wigilię, które kończy się nawet o wczesnych godzinach Pierwszego Dnia Świąt, po Pasterce. Posiłkiem rodzin w Quebeku jest tradycyjna potrawka zwana „gulasz z nóżek świńskich”. W Nowej Szkocji zaś wiele rodzin je homary i małże złowione u wybrzeży Oceanu Atlantyckiego.

Wigilia w Czechach

Najważniejszą część Świąt stanowi dla Czechów Wigilia. W ten dzień część ludzi pości. Posiłek najczęściej składa się z zupy rybnej (zrobionej z karpia) oraz pieczonego karpia z sałatką ziemniaczaną.

Wigilia w Finlandii

Wigilia jest najważniejszym dniem fińskich świąt. Tradycyjnie je się ryżową owsiankę i sok śliwkowy na śniadanie. Ze względu na to, że w Finlandii wcześnie zapada zmrok zimą (ok. 15.00), zwyczajem jest by przed wieczerzą odwiedzić groby bliskich. Po powrocie Finowie zasiadają do kolacji, wczesnym wieczorem. Lutefish (solona ryba) jest tradycyjną przystawką, choć obecnie niezbyt popularną. Główne danie stanowią nóżki świńskie z tłuczonymi ziemniakami, tradycyjnie pieczone wolno w pudełkach z kory brzozowej w piekarniku. Podobnie robi się puree z brukwi. Bardzo popularny jest także łosoś, część ludzi je też indyka. Deserem jest pieczony pudding z ukrytym jednym migdałem, jedzony z przyprawionym dżemem śliwkowym. Szczęśliwiec, który znajdzie migdał będzie miał szczęście cały następny rok.

Wigilia we Francji

Na Wigilię we Francji jada się pieczonego indyka z kasztanami albo gęś, ostrygi, foie gras, homary, dziczyznę i oczywiście sery. Na deser – czekoladową roladę. Choć w pewnych częściach Francji, tradycją jest jedzenie 13 deserów robionych z owoców i orzechów!

Wigilia na Węgrzech

Na Węgrzech, Wigilia jest bardzo ważna. Nazywa się ją ‚Szent-este’, co znaczy Święty Wieczór. Główne wigilijne danie składa się z ryby i kapusty, a także specjalnego chleba/ciasta zwanego ‚Beigli’.

Wigilia we Włoszech

Na Wigilię, zwyczajem włoskim nie je się mięsa, ani nabiału. Często podaje się lekkie dania z owoców morza, a i ryb. Najczęściej są to baccala (solony dorsz), małże, kalmary, sardynki i węgorz. Sposób ich serwowania bardzo często zależy od regiony Włoch.

Po Pasterce, łasuchy często nie mogą oprzeć się kawałkowi świątecznego ciasta zwanego „Panettone”, który jest biszkoptem z owocami i filiżance gorącej czekolady!

Wigilia na Litwie

Wigilia (Kūčios) jest dla Litwinów ważniejsza niż same Święta. Kūčios to również nazwa dużego wigilijnego posiłku, które rodziny jedzą razem podczas wieczoru wigilijnego i ostatni dzień adwentu. Posiłek zaczyna się kiedy pierwsza gwiazdka jest widoczna na nocnym niebie. Jeśli jest pochmurno, to głowa rodziny decyduje, kiedy zaczyna się kolacja. Rodzina dzieli się opłatkiem i składa sobie życzenia. Czasami, jabłko jest dzielone na cząstki i rodzina dzieli się nim przed posiłkiem. Zwyczaj ten upamiętnia jabłko zjedzone w Ogrodach Edenu.

Podczas Kūčios podaje się 12 dań – dla upamiętnienia każdego z apostołów Jezusa. Żadne z dań nie zawiera mięsa (część ludzi nie je też mleka ani jajek). Tradycyjnie i najczęściej na stole pojawiają się ryby (najczęściej śledzie), kūčiukai (małe słodkie ciastka), które moczy się w makowym mleku, kisielius (napój zrobiony z żurawiny), zupa z suszonych owoców, zupy z buraków (często z pierożkami z nadzieniem z grzybów), warzywna sałatka z grzybów, gotowanych i pieczonych ziemniaków, a także sauerkraut (rodzaj kaszy pszennej z miodem) oraz chleb. Pija się zaś wodę lub domowy cydr. Często je się też słodkości, takie jak kissel (owocowa zupa/galaretka z mąki ziemniaczanej) i kompot z owoców gotowanych na wolnym ogniu.

Wigilia w Macedonii

Większość chrześcijan w Macedonii należy do Kościoła Prawosławnego, dlatego też świętują oni Wigilię 6 stycznia. Macedończycy posilają się szczególnym posiłkiem, który nazwany jest ‚posna’ i tradycyjnie nie może zawierać drobiu, mięsa albo produktów odzwierzęcych. Dania mogą składać się z orzechów, świeżych i suszonych owoców. Je się również pieczonego dorsza lub pstrąga, zupę fasolową, sałatkę ziemniaczaną, ajvar (dip z papryki ostrej), sarmę (liście kapusty nadziewane ryżem i przyprawami) oraz marynowane warzywa. Chleb (w kształcie monety) albo świąteczne ciasto jest jedzone na końcu posiłku.

Wigilia w Hiszpanii

Większość ludzi w Hiszpanii idzie na Pasterkę zwaną ‚La Misa Del Gallo’. Przed mszą jedzą zaś wigilijną kolację, która tradycyjnie składa się z ‚Pavo Trufado de Navidad’ czyli indyka faszerowanego truflami. W Galicji (region w północno – zachodniej Hiszpanii) najbardziej popularnym daniem są owoce morza, począwszy od skorupiaków i małż, a skończywszy na homarach i małych krabach.

 Wigilia w Portugalii

Jak w Hiszpanii, tradycyjnym i głównym posiłkiem świątecznym jest Wigila, zwana ‚Consoada’ i spożywana wieczorem, przeddzień świąt. Posiłek składa się z dorsza z zielonymi warzywami i gotowanymi ziemniakami. Po nim podaje się skorupiaki, dzikie mięsiwo, a także inne wykwintne i drogie dania. W każdym domu, stół świąteczny, aż się ugina od tradycyjnego jedzenia, ciast, pieczonych ciasteczek, orzechów i innych dobroci! Indyk jest teraz często głównym daniem, choć tradycyjnie była to kozina lub jagnięcina w północnej Portugalii oraz wieprzowina na południu kraju.

Także każdy region ma swoje własne, wyjątkowe i tradycyjne desery. W północnej prowincji Minho, bogaci ludzie mogli mieć bogate desery robione z wielu jaj, takie jak ‚Lampreia de ovos’. „Nomalni” ludzie jedli coś na kształt ryżowego puddingu. Francuskie tosty (zwane ‚Rabanadas’) są popularne w całym kraju, tak zresztą jak desery ze smażonego ciasta, oprószonego cukrem i cynamonem, tzw ‚filhós’. Filhós są robione różnie, w różnych regionach. W regionie Alentejo robi się je z marchewką i kształcie kulki, zaś w Beira płaskie i okrągłe, tylko z mąki i wody, a także czasami ze skórką pomarańczy lub cytryny dla smaku.

Tradycyjnym ciastem świątecznym jest zaś ‚Bolo Rei’ (co znaczy ‚Królewskie Ciasto’) i jest ustawione w centralnym miejscu stołu. Zgodnie z tradycją w środku ukryte jest ziarno fasoli i mały pieniążek. Jeśli znajdzie się pieniążek, można go zatrzymać. Ale jeśli znajdzie się ziarno fasoli, trzeba zapłacić za przyszłoroczne „królewskie ciasto”.

Portugalczycy piją wino, tradycyjne likiery oraz chrupią tradycyjne, portugalskie ciasteczka i słodkości, jak ‚azevias’ and ‚felhozes’. Przyjęcie trwa do wczesnych godzin rannych!

Wigilia w Rosji

Część Rosjan pości w Wigilię, aż do momentu gdy na niebie pojawi się pierwsza gwiazdka. Zaczynają oni posiłek od zjedzenia ‚sochivo’ lub ‚kutia’ na bazie gotowanej pszenicy lub ryżu, serwowanej z miodem, makiem i owocami (głównie jagodami i suszonymi owocami, takimi jak rodzynki), posiekanymi orzechami włoskimi, a czasami nawet owocowymi galaretkami! Kutia jest czasem jedzona z jednej, wspólnej miski. Symbolizuje to jedność. W przeszłości, niektóre rodziny lubiły rzucić łyżką sochivo w sufit. Jeśli jedzenie przyczepiło się do sufitu, wierzono, że symbolizuje to szczęście i dobre zbiory.

Inne popularne wigilijne dania to: barszcz albo wegańska solyanka serwowane z pasztetem warzywnym (często zrobionym z kapusty, ziemniaków lub grzybów), sałatka zrobiona z warzyw takich jak ogórki kiszone, grzyby lub pomidory oraz ziemniaków i innych warzyw korzeniowych. Warto też wspomnieć, że kapusta kiszona jest głównym daniem podczas wigilijnego posiłku. Może być podawana z żurawiną, kminkiem, tarkowaną marchwią i krążkami cebuli. Podaje się też placek z gryki ze smażoną cebulą i grzybami. Na deser często jest ciasto owocowe, pierniczki i miodowniki, a także świeże i suszone owoce oraz orzechy. Do Wigilii pije się kompot, zrobiony z suszonych owoców i miodu, symbolizujący narodziny dzieciątka Jezus.

Wigilia w Szwajcarii

Najważniejszym dniem świąt w Szwajcarii jest Wigilia, zaś na popularne danie składa się wigilijna szynka i zapiekane ziemniaki z rozpuszczonym serem i mlekiem. Deserem zaś jest ciasto z orzechów włoskich. Popularnym daniem jest też oczywiście fondue, czyli garnek z rozpuszczonym serem, w którym macza się chleb. Podczas Wigilii, podczas jedzenia fondue, można pocałować osobę siedzącą po naszej lewej!

Jak widać na świecie zdarza się jadać inaczej niż w Polsce, nie – lepiej, nie – gorzej. Po prostu inaczej. Jednak moim zdaniem polska Wigilia ma pewien niesamowity klimat. Być może dlatego, że w Polsce Wigilia jest ukoronowaniem i najważniejszym dniem świąt. Tradycyjnie jest to dzień postu i abstynencji, aż do zachodu słońca. Na stole zaś pojawia się 12 dań, które symbolizują 12 apostołów Jezusa, a także szczęście na następne 12 miesięcy. Dlatego też staramy się przynajmniej spróbować każdego z nich.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.